شرح و تفسير نسب پاك پيامبر صلّى اللّه عليه و إله امام عليه السّلام در آغاز اين خطبه - همچون بسيارى از خطبه‌هاى ديگر - از شهادتين آغاز مىكند ( هرچند « واو » در « و أشهد » نشان مىدهد كه قبل از آن نيز مطالبى بوده است ) مىفرمايد : « و گواهى مىدهم كه خداوند دادگرى است كه همواره ، دادگرى داشته و داورى است كه هميشه حق را از باطل جدا مىسازد و گواهى مىدهم كه محمّد بنده و فرستادهء او و سرور بندگان اوست » ؛ ( و أشهد أنّه عدل عدل ، و حكم فصل ، و أشهد أنّ محمّدا عبده و رسوله ، و سيّد عباده ) . تعبير به « عدل » كه معناى مصدرى دارد براى تأكيد است ؛ يعنى ذات خداوند عين عدالت است و جملهء « عدل » كه به صورت فعل ماضى ، بعد از آن آمده ، تأكيد ديگرى است و « حكم » به معناى داور مفهوم وسيعى دارد كه داورى خداوند را در همهء زمينه‌هاى تكوينى و تشريعى ، شامل مىشود ؛ او همواره فصل و جداسازى حق را از باطل داشته و خواهد داشت . عجب اينكه يكى از شارحان نهج البلاغه ( ابن ابى الحديد ) ضمير در « انّه » را به مسئلهء قضا و قدر باز گردانده و معتقد است قبل از اين جمله بوده ( و سيّد رضى آن را جدا ساخته است ) جمعى از شارحان نيز سخن او را پذيرفته‌اند ، درحالى كه جملهء « و أشهد أنّ محمّدا عبده » نشان مىدهد كه شهادت قبلى شهادت مربوط به پروردگار است به علاوه « حكم فصل » از صفات خداست ؛ نه صفات قضا و قدر . « 1 » توصيف پيامبر صلّى اللّه عليه و إله به عبوديّت قبل از رسالت در جملهء بالا نشان مىدهد كه بزرگ‌ترين افتخار انسان بندگى خداست و تعبير به « سيّد عباده » ( سرور بندگان

--> ( 1 ) . در كتاب تمام نهج البلاغه كه جمله‌هاى مكمّل اين خطبه را آورده است تعبيراتى دارد كه به وضوح نشان مىدهد ضمير در « إنّه » به ذات پاك پروردگار باز مىگردد ؛ نه به قضا و قدر ( تمام نهج البلاغه ، خطبهء 22 ، ص 299 ) .